آغاز سفر
قرار بود برای بازدید از نمایشگاه بینالمللی صنعت ساختمان به تهران برویم؛ اما راستش را بخواهید، خودِ نمایشگاه مهمترین دلیل من برای این سفر نبود.
برای ما که معمار هستیم، معمولاً نمایشگاههایی که تمرکز مشخصتری بر معماری، طراحی، متریال و تجربههای تازه دارند جذابترند. نمایشگاه صنعت ساختمان دامنه بسیار گستردهتری دارد و تقریباً تمام بخشهای صنعت ساختوساز را پوشش میدهد.
این به آن معنا نیست که نمایشگاه صنعت ساختمان را دوست ندارم. اتفاقاً چنین نمایشگاههایی میتوانند فرصت خوبی برای آشنایی با محصولات، فناوریها، مصالح و تکنولوژیهای جدید باشند. مسئله اینجاست که تجربه چند سال گذشته به من نشان داده بخش قابلتوجهی از نمایشگاه، هر سال تکرار دورههای قبل است؛ تعداد محصولات واقعاً تازه محدود است، نوآوری چشمگیری کمتر دیده میشود و حضور برندهای خارجی هم چندان پررنگ نیست.
برای کسی که چند دوره متوالی از نمایشگاه بازدید کرده باشد، پیدا کردن چیز واقعاً جدید کمی سخت میشود.
به همین دلیل تصمیم گرفتیم این سفر را فقط به نمایشگاه محدود نکنیم و تا جایی که میتوانیم، از فرصت حضور در تهران برای دیدن پروژههای معماری، فضاهای شهری، کافهها، رستورانها، ساختمانهای باززندهسازیشده و مجموعههایی که میتوانند برایمان الهامبخش باشند استفاده کنیم.
رضا؛ تورلیدر رسمی سفر
بخش زیادی از برنامهریزی این سفر را رضا انجام داده بود.
مکانهایی را که قرار بود ببینیم با دقت روی نقشه انتخاب کرده بود، فاصلهها و مسیرها را بررسی کرده بود و ترتیب بازدیدها را طوری چیده بود که در دو روز، بیشترین استفاده را از زمانمان ببریم.
واقعاً اگر قرار باشد یک نفر را مسئول موفقیت لجستیکی این سفر بدانیم، آن شخص رضاست.
رضا تمام مسیر را هم رانندگی کرد؛ از لاهیجان تا تهران، رفتوآمدهای داخل شهر و در نهایت مسیر برگشت.
آنقدر در برنامهریزی و هدایت سفر خوب بود که به شوخی به این نتیجه رسیدیم با بهترین تورلیدر شرق آسیا طرف هستیم!
البته لقب رسمیتری هم برایش انتخاب کردیم:
«رضا گشت سلامت»
که فکر میکنم از این به بعد باید با همین عنوان معرفیاش کنیم.
ایده این بود که در هاستل هریتیج اقامت کنیم و از آنجا، بهخصوص در محدوده مرکزی تهران، پیاده یا با مسیرهای کوتاهتر به سراغ ساختمانها و فضاهایی برویم که دیدنشان برایمان جذاب بود.
صبح حدود ساعت ۶ از لاهیجان حرکت کردیم. بعد از دو توقف بین راه، حوالی ظهر به تهران رسیدیم.
بچهها برای مسیر ساندویچ آماده کرده بودند. فاطمه ساندویچ الویه آورده بود و ترانه هم برای مسیر غذا آماده کرده بود. وقتی به تهران رسیدیم، قبل از شروع بازدیدها ساندویچهایمان را خوردیم و بعد طبق برنامهای که رضا از قبل چیده بود، راه افتادیم.
اولین ایستگاه؛ وست پلتفرم هنری کوربین
اولین جایی که رفتیم وست پلتفرم هنری کوربین بود؛ فضایی که ترکیبی از گالری، کانسپتاستور، بیکری و کافه بود.
یکی از چیزهایی که آنجا توجهم را جلب کرد، برگههای چاپی شبیه روزنامه بود؛ یک برگه پشتورو با نام «گذر» که بهصورت رایگان در بعضی کافهها توزیع میشد.
موضوع آن درباره هنر بود. یکی از نسخهها را برداشتم تا بعداً در فرصت مناسب بخوانم.
شاید چیز کوچکی به نظر برسد، اما همین جزئیات برای من بخشی از جذابیت چنین فضاهایی هستند؛ اینکه یک کافه فقط محل خوردن قهوه نباشد و بتواند بخشی از جریان فرهنگی و هنری شهر هم باشد.
هریتیج؛ چیزی متفاوت از انتظارم
برای اقامت، هاستل هریتیج را انتخاب کرده بودیم.
خود فضا برایم جالب بود، اما چیزی که بیش از همه غافلگیرم کرد، تعداد مهمانهای خارجی بود. واقعاً انتظار نداشتم با این تعداد مسافر خارجی در هریتیج روبهرو شوم.
از طرف دیگر، تقریباً تمام همکاران مجموعه جوان، پرانرژی و خوشبرخورد بودند و همین موضوع حالوهوای متفاوتی به فضا میداد.
هریتیج برای من فقط یک محل اقامت نبود. ترکیب ساختمان، مهمانها، رفتوآمدها و آدمهایی که آنجا کار میکردند باعث شده بود فضا حس زندهای داشته باشد؛ چیزی که در بسیاری از هتلها و اقامتگاههای رسمی کمتر تجربه میشود.
معماری در دل ساختمانهای قدیمی
از آنجا که بیشتر مکانهایی که انتخاب کرده بودیم در محدوده مرکز تهران قرار داشتند، فرصت کردیم از چند پروژه مرتبط با دفتر پرشین گاردن هم بازدید کنیم؛ از جمله پروژهای که سرمایهگذار آن شرکت دیوار بود.
چیزی که در این پروژهها برایم جالب است، رویکردی است که نسبت به ساختمانهای قدیمی دارند؛ پیدا کردن بناهایی که بخشی از زندگیشان را پشت سر گذاشتهاند و بازگرداندن آنها به چرخه زندگی شهر.
بهجای تخریب کامل و ساخت یک ساختمان تازه، بنا احیا و باززندهسازی میشود و کاربری تازهای پیدا میکند؛ فضایی برای کار، رویداد، اقامت، کافه، رستوران یا فعالیتهای فرهنگی.
این رویکرد برای من فقط یک تصمیم معماری نیست. نوعی نگاه متفاوت به شهر است؛ اینکه ساختمان قدیمی الزاماً چیزی نیست که تاریخ مصرفش تمام شده باشد.
گاهی میتوان با یک مداخله درست، فصل تازهای برای آن نوشت.
نعیم و یک دیدار دوستانه
یکی دیگر از توقفهای ما کافه و رستوران نعیم بود.
آنجا با محمد ب و امیررضا قرار داشتیم و فرصتی شد که همدیگر را ببینیم و کمی گپ بزنیم.
یکی از چیزهایی که سفرهایی از این جنس را برای من جذاب میکند همین است؛ اینکه برنامه فقط به دیدن معماری و فضا محدود نمیشود و در هر نقطه ممکن است یک دیدار، گفتوگو یا آشنایی تازه هم شکل بگیرد.
انبار پنیر؛ یکی از بهترین تجربههای سفر
انبار پنیر برای من یکی از تجربههای خیلی خوب این سفر بود.
فرصت داشتیم چند مدل پنیر مختلف را امتحان کنیم؛ از بلک چیز، کوکی و چند مدل دیگر گرفته تا پنیرهایی با طعمها و بافتهای کاملاً متفاوت.
برای کسی که به تجربه غذا و جزئیات آن علاقه داشته باشد، چنین جایی خودش میتواند شبیه یک تجربه اکتشافی باشد؛ هر پنیر یک طعم، بافت و شخصیت متفاوت دارد.
اما بین همه آنهایی که امتحان کردیم، انتخاب من مشخص بود:
پنیر قدیم تهران.
به نظرم از همه خوشمزهتر بود.
شاید بعدها اسم خیلی از پنیرهایی را که آنجا تست کردیم فراموش کنم، اما طعم پنیر قدیم تهران احتمالاً در ذهنم میماند.
عمارت روبهرو؛ معماری، هنر و یک دیدار کوتاه
یکی دیگر از توقفهای ما عمارت روبهرو بود.
آنجا با محمد قرار داشتیم؛ چیزی خوردیم، چند عکس گرفتیم، کمی گپ زدیم و دوباره مسیرمان را ادامه دادیم.
اما خود عمارت هم برایم جالب بود.
در مجموعه چند فضای کوچک با هویتهای متفاوت وجود داشت که دو موردشان بیشتر توجهم را جلب کرد: دکه و آرتیست باکس.
این فضاها برایم نمونه جالبی از این بودند که چگونه میتوان در دل یک مجموعه، فضاهای کوچکتر با شخصیت مستقل ایجاد کرد؛ فضاهایی که صرفاً یک کاربری مشخص ندارند، بلکه هرکدام تجربه متفاوتی برای مخاطب میسازند.
اصلاً یکی از چیزهایی که در این سفر برایم پررنگتر شد همین بود:
گاهی جذابیت یک پروژه معماری فقط در فرم ساختمان یا جزئیات طراحی آن نیست؛ بلکه در اتفاقاتی است که معماری اجازه میدهد درون آن شکل بگیرد.
پایان سفر در قزوین؛ عمارت ارثیه
در مسیر برگشت، قزوین هم بخشی از برنامهمان بود و به عمارت ارثیه رفتیم.
آنجا با احسان و بچههای دفتر معماری قرار گذاشته بودیم. فرصتی شد بعد از مدتی دوباره همدیگر را ببینیم، گپ بزنیم و دیداری تازه کنیم.
ناهار هم در همان عمارت، قیمهنثار قزوین خوردیم؛ غذایی که به نظرم نمیشد سفر به قزوین را بدون خوردنش تمام کرد.
این بخش از سفر برای من جنس دیگری داشت.
دیگر فقط مسئله دیدن یک ساختمان یا بررسی یک پروژه نبود؛ معماری تبدیل شده بود به بستری برای دیدار آدمها، غذا خوردن، گفتوگو کردن و ساختن خاطره.
مکانهایی که در این سفر دیدیم
۱. هاستل هریتیج
۲. وست پلتفرم هنری کوربین
۳. کافه و رستوران نعیم
۴. کتابفروشی اردیبهشت — فرشته
۵. رستوران کیآرت
۶. کافهرستوران WESHINE
۷. انبار پنیر
۸. سوشیخانه
۹. بابیلون
۱۰. عمارت روبهرو
۱۱. ارگ تجریش
۱۲. عمارت ارثیه — قزوین
برای من این سفر بیشتر از آنکه فقط فهرستی از مکانهایی باشد که از آنها بازدید کردیم، فرصتی بود برای دیدن ایدهها از نزدیک؛ دیدن اینکه دیگران چگونه با یک ساختمان، یک فضای قدیمی، یک کافه یا حتی یک تجربه ساده شهری برخورد میکنند.
اما در نهایت چیزی که از این سفر بیشتر در ذهنم ماند، فقط ساختمانها نبودند.
آدمها بودند.
دیدن دوستان، آشنا شدن با فضاهای تازه، نشستن دور یک میز، امتحان کردن چند پنیر عجیب، خوردن قیمهنثار، گرفتن چند عکس، راه رفتن در شهر و گفتوگوهایی که در فاصله بین یک مقصد تا مقصد بعدی شکل گرفتند.
فکر میکنم معماری وقتی از نقشه و تصویر بیرون میآید و با زندگی واقعی برخورد میکند، تازه بخش جذابش شروع میشود.
یک ساختمان میتواند بهانهای برای خوردن قهوه باشد، جایی برای دیدن یک نمایشگاه، فضایی برای یک گفتوگو، محل دیدار دوباره یک دوست یا حتی مقصدی برای خوردن یک بشقاب قیمهنثار در مسیر برگشت.
و البته اگر رضا گشت سلامت، بهترین تورلیدر شرق آسیا برنامه سفرتان را چیده باشد، احتمالاً میشود همه اینها را در دو روز تجربه کرد.

